Rus Fütürizmi

Rus Fütürizmi

Rus Fütürizmi bir edebiyat ve görsel sanatlar akımıydı. Şair Vladimir Mayakovsky akımın önemli üyelerinden biriydi. David Burlyuk, Mikhail Larionov, Natalia Goncharova ve Kazimir Malevich gibi görsel sanatçılar Fütürist yazılardan esinlenmişlerdir, ayrıca kendileri de şairdirler. Ayrıca tüm Süprematizm akımı üzerinde büyük etkisi vardır. Fütürizm’i benimseyen diğer şairler arasında Velimir Khlebnikov ve Aleksey Kruchenykh bulunmaktadır. Şairler ve ressamlar, örneğin Victory over the Sun adlı Fütürist operada olduğu gibi (metinleri Kruchenykh yazmış, setleri Malevich yapmıştır) tiyatro yapımlarında işbirliği yapmışlardır.

Temel resim stili, Aristarkh Lentulov Paris’ten döndükten ve resimlerini Moskova’da sergiledikten sonra 1913 yılında benimsenen Kübo-Fütürizm’dir. İtalyan öncülleri gibi Rus Fütüristleri de modern şehir hayatının dinamizmi, hızı ve enerjisinden etkilenmişlerdir.

Rus Fütüristleri Pushkin ve Dostoevsky’nin “modernitenin buhar gemisinden aşağı atılmaları” gerektiğini söylemek suretiyle geçmişin sanatını kötüleyerek sansasyon yaratmaya çalışmışlardır. Hiçbir otorite tanımamışlar ve daha önce ilkelerini benimsedikleri Marinetti’ye bile hiçbir şey borçlu olmadıklarını söyleyerek 1914 yılında düşüncelerinden vaz geçirmek için Rusya’ya geldiğinde onu engellemişlerdir.

Akım, 1917 devriminden sonra düşüşe geçti. Bazı Fütüristler ölürken diğerleri göç etti. Mayakovsky ve Malevich Sovyet düzeninin parçaları oldular ve 1920’lerin Agitprop akımını benimsediler. Khlebnikov ve diğerleri baskı gördüler. Mayakovsky 14 Nisan 1930’da intihar etti.

Müzikte Fütürizm

Fütürist müzik geleneği reddetmiş, makinelerden esinlenilen sesleri kullanmış ve birçok 20.yy bestecisini etkilemiştir.

Francesco Balilla Pratella Fütürist akıma 1910 yılında katıldı ve dediklerini sadece onlar anlayabileceği için gençlere hitap ederek (Marinetti gibi) Manifesto of Futurist Musicians‘ı yazdı. Pratella’ya göre İtalyan müziği yabancı müziğe göre geriydi. Wagner’in “aşkın dehasını” övmüş ve örneğin Richard Strauss, Elgar, Mussorgsky ve Sibelius gibi diğer çağdaş bestecilerin eserlerinde bazı değerler görmüştür. Bu karşın, İtalyan müziği “absürd ve anti-müzikal bir form olan” opera tarafından domine edilmişti. Konservatuarlar, gericiliği ve vasatlığı ön plana çıkartıyorlardı. Yayıncılar vasatlığı ve Puccini ve Umberto Giordano’nun “çürük ve adi” operalarındaki müziğin hakimiyetini yayıyorlardı. Pratella’nın övebileceği tek İtalyan müzisyen yayıncılara isyan ettiği ve operada ilerici değişikliklere kalkıştığı için öğretmeni Pietro Mascagni’ydi ancak Mascagni bile Pratella’nın beğenileri için çok gelenekseldi. Bu vasatlık ve muhafazarlık karşısında Pratella, Fütürizm’in kırmızı bayrağını açarak “sevmek ve dövüşmek için kalbi, anlamak için akılları ve korkaklıktan kurtulmuş alınları olan genç bestecileri onun ateşli sembolüne çağırmıştır.”

Luigi Russolo (1885-1947) 1913 yılında 20.yy müzikal estetiğinde etki yaratmış bir metin olan The Art of Noises’ı ( Gürültülerin Sanatı) yazdı. Russolo, çalan kişinin farklı gürülü tipinin ses yüksekliğini ve perdesini yaratıp kontrol etmesine olanak sağlayan akustik gürültü oluşturucuları olan intonarumori adını verdiği enstrümanları kullanmıştır. Russolo ve Marinetti, tamamen intonarumori ile olmak üzere 1914 yılında ilk Fütürist müzik konserini vermiştir. Ancak savaşın çıkması birçok Avrupa şehrinde sahne almalarına engel olmuştur.

Fütürizm, makineleri kullanan ya da taklit eden, sanat müzğindeki birçok 20.yy hareketinden biridir. Feruccio Busoni, geleneğe bağlı kalsa da bazı Fütürist fikirleri öngörmüş olarak görülmektedir. Russolo’nun intonarumori’si Stravinsky, Arthur Honegger, George Antheil, Edgar Varese, Stockhausen ve John Cage’i etkilemiştir. Honegger bir buhar lokomotifinin sesini taklit etmiştir. Ayrıca Prokofiev’in The Steel Step’inde ve 2.Senfonisi’nde Fütürist ögeler bulunmaktadır.

Bu açıdan en önemli örnek Amerikalı George Antheil’dır. Makinelere olan hayranlığı Airplane Sonata’sı, Death of the Machines ve 30 dakikalık Ballet Mecanique’inde belirgindir.

Ballet Mecanique aslında Fernand Leger’in deneysel bir filmine eşlik etmesi için yazılmıştı ancak müziğin süresi filmin iki katıdır ve artık tek başına değerlendirilmektedir. Müzikte üç ksilofon, dört bass davulu, bir tam-tam, üç uçak pervanesi, yedi elektrik zil, bir siren, iki “canlı piyanist” ve on altı senkronize otomatik piyanodan oluşmuş bir perküsyon grubu için yazılmıştır. Antheil’ın eseri makineleri insan çalgıcılar ile eşleştiren ve insanlar ile makinelerin çalabilecekleri arasındaki farklılıkları kullanan ilk eserdi.

Diğer besteciler, özellikle Marinetti’nin daveti üzerine 1924 ve 1927 yılları arasında akımda aktif olan Franco Casavola ve ilk Rus Fütürist müzisyen ve 1914 yılındaki St.Petersburg Fütürist Manifestosu’nun imzacılarından bir olan Arthur-Vincent Lourie olmak üzere, Fütürist müziğin daha melodik türevlerini sunmuşlardır. Lourie’nin beş Synteses’i bir dodekafoni formu sunarken Formes en l’air Picasso’ya ithaf edilmişti ve Kübo-Fütürist tarzındaydı. Ukrayna’da doğan ve New York’ta yetiştirilen Leo Ornstein, ilk Fütürist Müzik resitalini 27 Mart 1914 yılında Londra’da Steinway Hall’da vermiştir. Daily Sketch gazetesinde “dinleyenler kayda değer şekilde rahatsız olmuşlardı. Bay Ornstein müziği kadar iğrenç bir şey şu zamana kadar duyulmamıştır. Bir sonraki resitale duyma yetilerini tamamen kaybetmiş olanlar katılmalı.” yazılmıştır.

Bir önceki yazımız olan 20.yy - 20.Yüzyıl Modern Sanat Akımları - Fütürizm başlıklı makalemizde 20. Yüzyıl Modern Sanat Akımları, 20.Yüzyıl Fütürizm ve 20.yy - 20.Yüzyıl Modern Sanat Akımları - Fütürizm hakkında bilgiler verilmektedir.


CEVAP VER